Wśród pracodawców bardzo często pojawia się potrzeba skierowania pracownika do wykonywania pracy na innym stanowisku, zarówno czasowo, jak i na dłuższy okres. Niezależnie od przyczyny takiego przesunięcia, każdorazowo należy pamiętać, że dopuszczenie pracownika do pracy na nowym stanowisku jest uzależnione od posiadania przez niego aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy w konkretnych warunkach.
Podstawą przeprowadzenia badań profilaktycznych jest skierowanie wydane przez pracodawcę. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników. Takie badanie profilaktyczne przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę. Kluczowe znaczenie ma właśnie treść skierowania. Ustawodawca w sposób precyzyjny określił elementy, które muszą się w nim znaleźć, czyli w szczególności:
po pierwsze – określenie rodzaju badania profilaktycznego, jakie ma być wykonane (badanie wstępne, okresowe albo kontrolne);
po drugie – w przypadku osób przyjmowanych do pracy lub pracowników przenoszonych na inne stanowiska pracy – określenie stanowiska pracy, na którym osoba ta ma być zatrudniona, przy czym przepis wprost dopuszcza, że pracodawca może wskazać w skierowaniu dwa lub więcej stanowisk pracy, w kolejności odpowiadającej potrzebom zakładu;
po trzecie – w przypadku pracowników – określenie stanowiska pracy, na którym pracownik jest zatrudniony (co ma znaczenie przede wszystkim przy badaniach okresowych i kontrolnych);
po czwarte – opis warunków pracy, uwzględniający informacje o występowaniu na wskazanym stanowisku lub stanowiskach czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych, a także innych czynników wynikających ze sposobu wykonywania pracy, z podaniem wielkości narażenia oraz aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia.
Powyższe elementy nie mają charakteru fakultatywnego. Skierowanie sporządzone w sposób ogólnikowy lub niepełny może uniemożliwić lekarzowi medycyny pracy prawidłową ocenę zagrożeń zawodowych, a w konsekwencji prowadzić do wydania orzeczenia, które nie odpowiada rzeczywistym warunkom pracy.
Szczególnie istotne z perspektywy pracodawców planujących elastyczne przesuwanie pracowników pomiędzy stanowiskami jest wyraźne dopuszczenie przez przepisy możliwości wskazania więcej niż jednego stanowiska pracy w jednym skierowaniu. Rozwiązanie to pozwala, przy odpowiednim opisie warunków pracy i czynników ryzyka, objąć badaniami profilaktycznymi wszystkie stanowiska, na których pracownik potencjalnie może wykonywać pracę, bez konieczności każdorazowego kierowania go na kolejne badania przed dopuszczeniem do pracy.
Należy jednak podkreślić, że wskazanie kilku stanowisk w skierowaniu nie może ograniczać się wyłącznie do ich nazw. Jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy, przez „stanowisko pracy” należy rozumieć nie tylko rodzaj pracy, ale również miejsce jej wykonywania oraz realne czynniki zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika. Decydujące znaczenie ma więc charakterystyka stanowiska pracy, a nie jego nazwa organizacyjna.
W oparciu o informacje zawarte w skierowaniu lekarz medycyny pracy określa zakres oraz częstotliwość badań profilaktycznych. To właśnie dlatego tak istotne jest rzetelne i wyczerpujące opisanie w skierowaniu wszystkich elementów mających znaczenie dla zdrowia pracownika, w tym np. informacji o wykorzystywaniu pojazdów służbowych, pracy zmianowej czy konieczności zachowania pełnej sprawności psychoruchowej.
W praktyce oznacza to, że pracodawca, który przewiduje możliwość przesuwania pracowników pomiędzy różnymi stanowiskami, nawet w obrębie jednego działu, powinien już na etapie kierowania na badania profilaktyczne zadbać o to, aby skierowanie obejmowało wszystkie stanowiska, na których praca może być powierzona, wraz z pełnym opisem występujących na nich czynników ryzyka. Takie działanie znacząco ogranicza ryzyko naruszenia przepisów bhp i odpowiedzialności pracodawcy, a jednocześnie zapewnia sprawną organizację pracy.
FAQ – najważniejsze pytania pracodawców
Czy w jednym skierowaniu można wskazać więcej niż jedno stanowisko pracy?
Tak. Przepisy wprost na to pozwalają, pod warunkiem że stanowiska zostaną wskazane w kolejności odpowiadającej potrzebom zakładu pracy.
Czy wystarczy wpisać w skierowaniu nazwę działu?
Nie, jeżeli w ramach działu występują różne czynniki ryzyka, to konieczne jest wskazanie konkretnych stanowisk lub pełny opis warunków pracy i zagrożeń.
Kiedy pracownik musi mieć wykonane badania?
Zawsze przed dopuszczeniem do pracy na stanowisku, na którym występują inne czynniki narażenia niż na stanowisku dotychczasowym.
Kto ponosi odpowiedzialność za brak aktualnych badań?
Wyłącznie pracodawca i to nawet wtedy, gdy przesunięcie miało charakter krótkotrwały.
Barbara Tofel
Radca prawny / Associate
