Publikacje19 listopada 2026

Przebieranie się do pracy – czas prywatny czy czas pracy?

Czy pracownik powinien być na stanowisku pracy już o godzinie rozpoczęcia zmiany, czy dopiero wtedy może rozpocząć przygotowania do wykonywania obowiązków? Problem ten budzi wątpliwości szczególnie w zakładach produkcyjnych i wszędzie tam, gdzie pracownicy mają obowiązek przebierania się w odzież roboczą, pobierania narzędzi lub wykonywania określonych czynności higienicznych. Czy czas poświęcony na te czynności powinien być wliczany do czasu pracy? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, a rozstrzygnięcie zależy przede wszystkim od charakteru wykonywanych obowiązków i organizacji pracy przyjętej przez pracodawcę.

Czas pracy w rozumieniu Kodeksu pracy

Zgodnie z art. 128 § 1 Kodeksu pracy czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Nie chodzi zatem wyłącznie o czas faktycznego wykonywania czynności na stanowisku. Znaczenie ma również pozostawanie w gotowości do świadczenia pracy oraz wykonywanie czynności związanych z realizacją obowiązków pracowniczych.

W praktyce problem dotyczy ustalenia, czy czas poświęcony na przebranie się w odzież roboczą, założenie środków ochrony indywidualnej, pobranie narzędzi czy przejście z szatni na stanowisko pracy stanowi już czas pracy, czy też jest jedynie okresem przygotowania się pracownika do jej rozpoczęcia.

Kodeks pracy nie zawiera przepisu, który wprost rozstrzygałby tę kwestię. Dlatego zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie można odnaleźć różne stanowiska.

Dwa stanowiska w orzecznictwie Sądu Najwyższego

W jednym z prezentowanych stanowisk przyjmuje się, że samo przebywanie na terenie zakładu pracy nie oznacza jeszcze pozostawania w czasie pracy. Istotne jest podjęcie czynności związanych z wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Takie podejście można odnaleźć m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 10 listopada 2009 r., sygn. II PK 51/09, oraz w wyroku z 22 sierpnia 2019 r., sygn. I PK 96/18.

Z drugiej strony wskazuje się, że czynności przygotowawcze, jeżeli są niezbędne do prawidłowego wykonywania pracy, mogą stanowić element czasu pracy. W tym kontekście znaczenie mają postanowienia Sądu Najwyższego z 11 lutego 2020 r., sygn. I PK 24/19, oraz z 28 maja 2020 r., sygn. I PK 73/19. Istotny jest również wyrok z 21 maja 2019 r., sygn. I PK 152/18, odnoszący się do czynności związanych z przygotowaniem do pracy, takich jak pobieranie narzędzi i sprzętu czy zmiana odzieży roboczej.

Z orzecznictwa wynika przede wszystkim, że nie można przyjąć jednej zasady, zgodnie z którą każde przebranie się w odzież roboczą zawsze stanowi albo nigdy nie stanowi czasu pracy. Konieczna jest analiza konkretnych okoliczności, w szczególności rodzaju pracy, obowiązków pracownika, organizacji zakładu, wymagań BHP oraz tego, czy dana czynność jest konieczna do rozpoczęcia pracy.

Znaczenie organizacji pracy i regulaminu pracy

Szczególne znaczenie ma ustalenie, czy przebranie się jest obowiązkiem wynikającym z charakteru pracy, przepisów BHP lub polecenia pracodawcy. Jeżeli pracownik musi założyć określoną odzież, obuwie ochronne lub środki ochrony indywidualnej, ponieważ bez nich nie może zostać dopuszczony do wykonywania obowiązków, istnieją argumenty przemawiające za zaliczeniem czasu potrzebnego na te czynności do czasu pracy.

Znaczenie mają również art. 237⁶ i 237⁷ Kodeksu pracy, regulujące obowiązki pracodawcy związane z zapewnieniem środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego.

Podobnie należy oceniać czynności wykonywane po zakończeniu zmiany. Jeżeli charakter pracy powoduje konieczność umycia się, usunięcia zabrudzeń lub przeprowadzenia określonych procedur higienicznych, np. ze względu na kontakt z substancjami chemicznymi, smarami, pyłem czy materiałem biologicznym, również taki czas może stanowić element czasu pracy. Należy jednak odróżnić czynności wymagane ze względu na charakter obowiązków od zwykłych, prywatnych potrzeb pracownika.

Istotne jest także rozróżnienie między pracownikiem, który przychodzi wcześniej z własnej inicjatywy, np. w celu wypicia kawy czy uniknięcia spóźnienia, a pracownikiem, który musi stawić się wcześniej, aby wykonać czynności wymagane przez pracodawcę. Samo wcześniejsze wejście na teren zakładu nie przesądza o rozpoczęciu czasu pracy. Inaczej należy jednak ocenić sytuację, w której wcześniejsze przyjście jest konieczne do wykonania obowiązkowych czynności przygotowawczych.

Nie bez znaczenia pozostaje również ewidencjonowanie czasu pracy. Zgodnie z art. 149 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek prowadzić ewidencję w sposób pozwalający na prawidłowe ustalenie wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. Jeżeli zatem czynności przygotowawcze lub higieniczne zostaną uznane za czas pracy, powinny zostać odpowiednio uwzględnione w rozliczeniu. Nie ma podstaw do automatycznego pomijania kilku czy kilkunastu minut tylko dlatego, że nie stanowią pełnej godziny. Jeżeli powodują przekroczenie obowiązujących norm czasu pracy, może powstać również obowiązek rozliczenia godzin nadliczbowych.

Jak pracodawca powinien uregulować tę kwestię?

Pracodawca ma prawo organizować proces pracy i określać zasady obowiązujące w zakładzie. Może zatem wskazać, że o określonej godzinie pracownik powinien znajdować się już na stanowisku i być gotowy do wykonywania obowiązków. Nie oznacza to jednak, że może dowolnie wyłączyć z czasu pracy czynności, które w rzeczywistości stanowią element świadczenia pracy.

Najlepszym rozwiązaniem jest precyzyjne określenie zasad organizacji pracy w regulaminie pracy lub odpowiednich procedurach wewnętrznych. Możliwe są dwa podstawowe rozwiązania.

Pierwsze polega na pozostawieniu zasady, że pracownik ma być gotowy do wykonywania obowiązków o określonej godzinie, z jednoczesnym zastrzeżeniem, że czynności przygotowawcze stanowiące w konkretnych okolicznościach czas pracy będą odpowiednio rozliczane.

Drugie rozwiązanie zakłada uwzględnienie niezbędnego czasu na przebranie się, przygotowanie wyposażenia i przejście na stanowisko w ustalonym rozkładzie czasu pracy, a więc odpowiednie dostosowanie godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy.

Wybór rozwiązania powinien uwzględniać specyfikę stanowisk, wymagania technologiczne, sanitarne i BHP oraz rzeczywisty przebieg procesu pracy.

Podsumowanie

Kwestia wliczania przebierania się, przygotowania wyposażenia i czynności higienicznych do czasu pracy wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Sam fakt przebywania na terenie zakładu pracy nie przesądza o rozpoczęciu czasu pracy, ale również nazwanie określonych czynności przygotowaniem prywatnym nie pozbawia ich automatycznie charakteru pracy.

Decydujące znaczenie mają rzeczywiste obowiązki pracownika, wymagania BHP, charakter wykonywanej pracy i organizacja przyjęta przez pracodawcę. Prawidłowo skonstruowany regulamin pracy powinien zatem uwzględniać zarówno potrzeby organizacyjne zakładu, jak i ustawowe uprawnienia pracowników. Takie podejście pozwala ograniczyć ryzyko sporów dotyczących wynagrodzenia i rozliczania czasu pracy.


Aplikant Radcowski – Joanna Osowska
NK Legal Partners

Share
Polityka prywatności

Strona internetowa wykorzystuje pliki cookie w celu zapewnienia najwyższej jakości usług. Informacje zawarte w plikach cookie są przechowywane w Państwa przeglądarce i umożliwiają m.in. rozpoznanie użytkownika podczas kolejnych odwiedzin oraz pomagają naszemu zespołowi w analizie, które sekcje strony cieszą się największym zainteresowaniem i są najbardziej użyteczne.