Koniec swobody B2B? Nowe uprawnienia PIP w praktyce
Jeszcze w ubiegłym roku bardzo elektryzującym tematem były planowane zmiany dotyczące znaczącego rozszerzenia uprawnień inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy.
Jedną z najbardziej kontrowersyjnych spośród proponowanych w projekcie nowelizacji ustawy było przyznanie okręgowym inspektorom PIP uprawnienia do zaklasyfikowania umowy zlecenia czy umowy o współpracę zawartej z osobą prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą (popularne B2B) jako umowy o pracę. Zmiany te były bardzo krytykowane, jako zbyt daleko idące i finalnie Sejm je odrzucił, ale prace nad nowelizacją wciąż trwały.
12 marca 2026 r. Senat przyjął ustawę uchwaloną wcześniej przez Sejm i teraz czeka ona na podpis Prezydenta. Ustawa wejdzie w życie w ciągu 3 miesięcy od jej podpisania przez Prezydenta.
Najbardziej istotną zmianą wprowadzoną przez nowelizację wciąż jest przyznanie inspektorom PIP uprawnienia do wydania decyzji, która nakazywałaby traktowanie umowy cywilnoprawnej (np. zlecenia) jako umowy o pracę. Co jednak niezmiernie istotne – biorąc pod uwagę zastrzeżenia do wcześniejszego projektu tych zmian – decyzja ta nie będzie już miała przymiotu natychmiastowej wykonalności, a jej wydanie musi poprzedzać niewykonanie wcześniejszego polecenia inspektora nakazującego usunięcie naruszeń dotyczących danej umowy cywilnoprawnej. Co więcej, strony będą miały prawo przedstawić swoje stanowisko w sprawie, które to winno uwzględnione w postępowaniu, o ile wola stron nie będzie wbrew przepisom prawa.
Uprawnienia inspektorów PIP względem umów cywilnoprawnych w praktyce – procedura
W praktyce, oznacza to, że jeśli kontrola prowadzona przez PIP wykazałaby, że umowa cywilnoprawna (np. zlecenia) w praktyce jest wykonywana jak umowa o pracę, ma dominujące cechy stosunku pracy, czy inne – poddające, w wątpliwość cywilnoprawny charakter umowy – do zleceniodawcy skierowane będzie polecenie usunięcia określonych naruszeń – dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub faktycznego wykonywania pracy. Formą wykonania polecenia inspektora będzie więc zawarcie umowy o pracę zamiast dotychczasowej umowy cywilnoprawnej albo dokonanie takich modyfikacji umowy cywilnoprawnej, by pozbawić ją cech charakterystycznych dla stosunku pracy. Dopiero nieprawidłowa realizacja polecenia (lub jego niewykonanie w ogóle) będzie mogła spowodować wydanie decyzji przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Inspektor będzie mógł jednak zamiast wydawać decyzję skierować sprawę do sądu pracy, który wówczas ustali istnienie (bądź nie) stosunku pracy.
Decyzja wydana przez inspektora PIP stanie się wykonalna wraz z upływem terminu do jej zaskarżenia. Rygor natychmiastowej wykonalności będzie mógł być nadany decyzjom jedynie wyjątkowo, gdy dotyczyć ona będzie osoby podlegającej szczególnej ochronie (np. pracownicy w ciąży czy pracownika objętego ochroną przedemerytalną).
Procedura odwoławcza
Oczywiście, od decyzji okręgowego inspektora będzie można wnieść dowołanie do sądu pracy w terminie 30 dni. Nowością jest wprowadzenie zabezpieczenia, jakiego udzielać będzie sąd w postaci ograniczenia możliwości zmiany, wypowiedzenia lub rozwiązania umowy cywilnoprawnej łączącej strony, które to będą mogły nastąpić na zasadach wynikających z Kodeksu pracy (czyli zastosowanie będzie miał obowiązek wskazania przyczyny rozwiązania umowy, ochrona przed zwolnieniem osób w wieku przedemerytalnym czy kobiet w ciąży). Sąd będzie mógł odmówić zabezpieczenia jedynie jeżeli uzna, że umowa, której dotyczy postępowanie w sposób oczywisty nie stanowi umowy o pracę.
Wyłączenie odpowiedzialności
Ciekawym rozwiązaniem jest wyłączenie odpowiedzialności względem podmiotów, które co prawda zawarły jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji umowę cywilnoprawną, która kwalifikowana byłaby jako umowa o pracę, o ile w terminie 12 miesięcy od wejścia w życie zmian w ustawie, dobrowolnie zmodyfikują jej treść, pozbawiając ją cech stosunku pracy lub w jej miejsce zawrą umowę o pracę.
Pozostałe zmiany
Nowelizacja poza nadaniem okręgowym inspektorom PIP uprawnień w zakresie zmiany kwalifikacji umowy cywilnoprawnej jako stosunku pracy również inne zmiany.
Utrzymano, podobnie jak we wcześniejszym projekcie, możliwość przeprowadzania kontroli PIP w formie zdalnej, o ile nie stoi to w sprzeczności z celem kontroli, może usprawnić jej przeprowadzenie lub przemawia za tym charakter prowadzonej przez kontrolowanego działalności, kontrola lub poszczególne czynności kontrolne mogą być przeprowadzone w sposób zdalny. Forma zdalna oznacza postępowanie za pośrednictwem operatora pocztowego albo środków komunikacji elektronicznej (online).
Dwukrotnie zwiększono także kary za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.
Przewidziano wymianę między ZUS, PIP i szefem KAS danych niezbędnych do dokonywania analizy ryzyka naruszenia prawa i niewykonywania obowiązków z zakresu prawa pracy i legalności zatrudnienia, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Wymiana ta ma następować poprzez służący temu system teleinformatyczny.
W końcu, nowelizacja wprowadza interpretacje indywidualne, które wydawać będzie Główny Inspektora Pracy na wniosek pracodawcy w celu wyjaśnienia sposobu stosowania przepisów prawa pracy dla ustalenia, czy określony stosunek prawny spełnia przesłanki umowy o pracę.
Ewa Kosior Radca Prawny – Partner
NK Legal Partners
