W dniu 2 grudnia 2025 r. zapadło przełomowe dla przedsiębiorców przesyłowych oraz właścicieli nieruchomości, na których posadowiono urządzenia przesyłowe, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego (P 10/16). W przedmiotowym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 Kodeksu cywilnego, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W praktyce oznacza to niedopuszczalność nabycia przez przedsiębiorcę przesyłowego służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu w drodze zasiedzenia przed wejściem w życie przepisów Kodeksu cywilnego wprowadzających do polskiego porządku prawnego instytucję służebności przesyłu, tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 r.
Trybunał Konstytucyjny jasno wskazał, że dotychczasowa praktyka sądów, polegająca na tym, że przedsiębiorstwo przesyłowe może nabyć przez zasiedzenie prawo do korzystania z prywatnej nieruchomości, bez przeprowadzenia formalnego wywłaszczenia i bez zapewnienia właścicielowi nieruchomości odpowiedniej rekompensaty finansowej, narusza ustawę zasadniczą. Omawiane rozstrzygnięcie jest niekorzystne dla przedsiębiorców przesyłowych, którzy nie tylko nie będą mogli skutecznie powoływać się na zarzut zasiedzenia służebności, lecz również będą musieli liczyć się z wznowieniem postępowań, w których stwierdzone zostało zasiedzenie przez nich tej służebności.
Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, lecz nie później niż w ciągu lat dziesięciu od dnia uprawomocnienia się wyroku, chyba że strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. W tym kontekście pojawia się pierwszy problem, ponieważ konieczną przesłanką rozpoczęcia terminu do wniesienia skargi jest publikacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co w odniesieniu do wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r. nie miało miejsca, ponieważ wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie są aktualnie przez rząd publikowane z uwagi na wadliwość składu orzekającego. W judykaturze wskazuje się jednak, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego obowiązują nawet, jeżeli nie zostały opublikowane, co oznacza, że trzymiesięczny termin na złożenie skargi należy liczyć od daty wydania orzeczenia, tj. od dnia 2 grudnia 2025 r. Termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania upłynie zatem z dniem 2 marca 2026 r.
Co znamienne, Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 grudnia 2025 r. wydał kolejny istotny dla omawianej problematyki wyrok, gdzie stwierdził, że art. 4011 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w jakim nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności z Konstytucją określonego znaczenia aktu normatywnego, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji (SK 17/18). Orzeczenie to stoi w sprzeczności z treścią uchwały Sądu Najwyższego 7 sędziów – zasada prawna z dnia 17 grudnia 2009 r. (III PZP 2/09), gdzie wskazano, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, które nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania. Jako zasadne jawi się zatem przypuszczenie, że sądy powszechne nie będą przy rozpoznawaniu wniosków o wznowienie postępowania kierować się treścią przywołanej uchwały Sądu Najwyższego, lecz treścią orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które wyraźnie wskazuje na dopuszczalność wznowienia postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. (P 10/16).
Reasumując, jeżeli jesteś właścicielem nieruchomości, na której posadowiono urządzenia przesyłowe, a następnie stwierdzono zasiedzenie przez przedsiębiorcę przesyłowego służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, to warto zweryfikować, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania, a finalnie – do zmiany rozstrzygnięcia sądu. Trzeba mieć przy tym na uwadze bliskość terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Jeżeli natomiast prowadzisz działalność jako przedsiębiorca przesyłowy, w odniesieniu, do którego stwierdzono w przeszłości zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, powinieneś liczyć się z tym, że postępowania mogą zostać wznowione. Powinieneś zatem już teraz zadbać o przygotowanie się do postępowania, zgromadzenie odpowiednich dokumentów i utworzenie stosownej rezerwy.
W razie jakichkolwiek wątpliwości lub pytań dotyczących opisanej sytuacji, zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią – zapewniamy kompleksową analizę sprawy oraz profesjonalne wsparcie na każdym etapie postępowania
Jeśli masz pytania dotyczące wdrożenia nowych przepisów, nasza kancelaria służy wsparciem i doradztwem
Edyta Kuś Adwokat – senior associate
NK Legal Partners
