O ile wątpliwości nie budzi możliwość uznania za aktywa biznesowe namacalnych rzeczy fizycznych, o tyle w przypadku własności intelektualnej sprawa nie jest już tak oczywista. Na własność intelektualną składa się szereg dóbr niematerialnych (w tym patenty, prawa ochronne na wzory przemysłowe i użytkowe), ale w tym tekście skupię się na utworach i prawach autorskich. Dla części przedsiębiorców nierzadko trudne jest ustalenie, co spełnia definicję utworu, a tym samym, co powinno być objęte odpowiednią umową dotyczącą praw autorskich. Zaniedbanie tej kwestii może prowadzić do wielu problemów w przyszłości, w tym niemożności skutecznego zarejestrowania oznaczenia jako znaku towarowego, niemożności wprowadzania zmian do projektu budowlanego lub innej dokumentacji oraz poniesienia odpowiedzialności (w tym finansowej) za naruszanie praw osób trzecich.
Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Przywołaną definicję trudno uznać za jednoznaczną, przeciwnie, wykorzystanie jej do oznaczenia utworu wymaga każdorazowego przeprowadzenia analizy, czy dany wytwór jest wyrazem twórczej, indywidualnej działalności człowieka. Należy mieć przy tym na uwadze, że za utwór mogą być uznane takie przejawy działalności człowieka, których intuicyjnie nie zdefiniowalibyśmy w ten sposób. Utworem mogą być nie tylko materiały audiowizualne, literackie, naukowe, kartograficzne, muzyczne, fotograficzne, ale również sporządzona w wykonaniu umowy dokumentacja (architektoniczna, projektowa, szkoleniowa, reklamowa, itd.), Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ) czy wzornictwo przemysłowe. Najprościej rzecz ujmując, utworem może być niemal wszystko, o ile tylko można temu przypisać cechę indywidualnej twórczości.
Przez wzgląd na tak szeroką definicję utworu, należy jeszcze przed podpisaniem z kontrahentem umowy zastanowić się, czy nie należy tej umowy uzupełnić o odpowiednie zapisy dotyczące praw autorskich. Co znamienne, przeniesienie autorskich praw majątkowych na inny podmiot wymaga, pod rygorem nieważności, zawarcia umowy na piśmie. Podobnie, zawarcia umowy w formie pisemnej, pod rygorem nieważności, wymaga udzielenie licencji wyłącznej. W umowach przenoszących autorskie prawa majątkowe oraz licencyjnych należy również oznaczyć pola eksploatacji, ponieważ umowy te obejmują wyłącznie pola eksploatacji wyraźnie w nich wymienione. W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji.
Należy pamiętać, że mimo iż nie jest dopuszczalne przeniesienie na inny podmiot autorskich praw osobistych (np. prawa do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, prawa do nienaruszalności treści i formy utworu), to w umowie można odpowiednio ukształtować zasady wykonywania przez twórcę autorskich praw osobistych albo zobowiązać twórcę do ich niewykonywania. Warto również zadbać o umieszczenie w umowie zapisu upoważniającego nabywcę utworu do zezwalania na wykonywanie autorskich praw zależnych (praw do opracowania cudzego utworu, w szczególności jego tłumaczenia, przeróbki lub adaptacji). Twórcą utworu może być tylko osoba fizyczna, więc jeżeli umowę zawieramy z podmiotem niebędącym osobą fizyczną, to należy w tej umowie zamieścić również odpowiednie oświadczenia dotyczące przysługiwania i nienaruszania praw autorskich.
Własność intelektualna, w tym majątkowe prawa autorskie, nierzadko przedstawia znaczną wartość finansową i może wchodzić w skład przedsiębiorstwa. Warto o tym pamiętać i zadbać o odpowiednie ukształtowanie postanowień umownych, aby uniknąć realnych problemów w przyszłości.
Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny zarówno charakteru danego dobra niematerialnego, jak i sposobu uregulowania praw do niego w relacjach z kontrahentami. W razie wątpliwości dotyczących ochrony własności intelektualnej lub praw autorskich w działalności przedsiębiorstwa zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem.
Edyta Kuś Adwokat – senior associate
NK Legal Partners
